Dây đàn không căng không chùng

AN VIÊN YOGA

⏱ ~10 phút

Trước khi bắt đầu buổi tập, mình dành mấy phút ngồi xuống đã. Bạn ngồi trên thảm, hay trên một chiếc ghế, lưng thẳng mà không cứng. Hai bàn tay đặt lên đầu gối.

Khép mắt lại, hoặc nhìn xuống một điểm trên sàn.

Hít vào qua mũi. Thở ra qua mũi. Lần nữa. Hít vào. Thở ra.

Lúc này, chưa cần vào tư thế nào. Chỉ cần ngồi, và để cơ thể biết rằng mình đã có mặt ở đây.

Cảm nhận hai xương ngồi chạm xuống sàn. Cảm nhận hai bàn tay nằm trên đầu gối. Cảm nhận hơi thở đi vào, đi ra, ở nơi đầu mũi.

Hít vào. Thở ra.

Trước khi tập, mình kể bạn nghe một câu chuyện ngắn. Chuyện về một cây đàn.

Câu chuyện này được ghi lại trong những kinh văn cổ của Ấn Độ, từ hơn hai nghìn năm trước. Người ta truyền nó qua bao nhiêu đời, vì nó nói về một điều ai cũng gặp: cố gắng bao nhiêu thì vừa.

Ngày xưa, ở một kinh thành cổ phía bắc Ấn Độ, có một chàng trai tên Sona. Nhà Sona giàu có. Từ nhỏ chàng được nuông chiều, đôi bàn chân hầu như chưa phải đi trên đất cứng. Và chàng có một tài: chơi đàn rất hay. Cây đàn của chàng làm bằng gỗ quý, có những sợi dây mảnh, đặt nằm trên đùi khi gảy. Chiều chiều, tiếng đàn của Sona vang ra khỏi cổng, người đi đường phải dừng chân lại nghe.

Trước mỗi lần chơi, Sona đều ngồi lên dây rất lâu. Chàng nghiêng đầu, áp tai sát vào thân đàn, gảy một sợi, rồi vặn cái trục gỗ một chút. Gảy lại. Vặn thêm một chút. Cho tới khi tiếng dây vang lên trong vắt, chàng mới mỉm cười, bắt đầu chơi.

Bạn hãy để ý tới mười đầu ngón tay của mình. Ngón tay người chơi đàn rất nhạy, chỉ chạm nhẹ là biết dây căng hay chùng. Hít vào, cảm nhận đầu các ngón tay. Thở ra, để chúng thật nhẹ, như vừa chạm vào dây.

Rồi một ngày, Sona gặp một người thầy, và quyết định rời nhà đi tu. Chàng để lại cây đàn, để lại nhà cao cửa rộng, vào sống trong một khu rừng mát gần kinh thành, cùng những người tu khác.

Ở đó cây cối um tùm, bóng mát quanh năm. Sáng sáng có tiếng chim, chiều chiều có gió lùa qua những tán lá. Những người tu ở đó sống chậm rãi, đi chân trần, ngồi yên dưới gốc cây.

Hít vào. Thở ra.

Sona là người làm gì cũng muốn làm cho hết sức. Người khác ngồi thiền một canh, chàng ngồi hai canh. Người khác đi thiền hành buổi sáng, chàng đi cả sáng lẫn đêm. Đi tới, đi lui, trên một lối mòn trong rừng, không nghỉ.

Đôi bàn chân quen đi trên thảm êm, nay đi trên đất cứng, sưng lên, mỏi rã rời. Lưng chàng còng xuống. Mắt chàng trũng sâu. Nhưng chàng vẫn nghiến răng đi tiếp. Chàng nghĩ: chắc mình chưa cố đủ.

Hít vào. Thở ra.

Có lẽ bạn cũng biết cảm giác ấy. Gồng thêm một chút. Ép thêm một chút. Cúi sâu thêm một chút, dù thân đã bảo dừng. Hoặc ngược lại, có hôm chẳng muốn tập chút nào, thân rũ ra như một sợi dây chùng. Hãy thử xem ngay lúc này, có chỗ nào trong người đang gồng mà bạn không để ý. Hai vai. Quai hàm. Khoảng giữa hai lông mày. Hít vào, thấy chỗ ấy. Thở ra, cho nó lỏng ra một chút.

Hít vào. Thở ra.

Rồi một đêm, Sona ngồi một mình dưới gốc cây. Rừng tối. Côn trùng kêu rả rích. Sương đọng trên lá. Chàng thấy mình kiệt sức, thấy mình chẳng tiến được chút nào. Một ý nghĩ len vào: hay là mình bỏ, về nhà thôi. Về nhà, chơi đàn, sống như xưa, làm việc tốt theo cách khác.

Người thầy của chàng, người mà về sau cả châu Á gọi là Đức Phật, biết chuyện. Sáng hôm sau, ông tới tìm Sona. Ông ngồi xuống bên chàng, không trách một lời. Ông chỉ hỏi:

Sona này, ngày trước ở nhà, con chơi đàn giỏi lắm phải không?

Dạ, thưa thầy, phải.

Khi con lên dây đàn căng quá, đàn có kêu hay không?

Sona nghĩ một lúc. Dây căng quá thì tiếng chói, thưa thầy. Gảy mạnh tay một chút là đứt.

Thế khi dây chùng quá thì sao?

Dây chùng quá thì tiếng đục, rè, nghe chẳng ra nốt nào.

Còn khi dây không căng quá, cũng không chùng quá, vừa đúng thì sao?

Sona ngồi im. Rồi chàng nói khẽ: khi ấy, thưa thầy, tiếng đàn trong và ngân. Gảy bao lâu cũng được.

Người thầy mỉm cười. Ông nói: sức cố gắng cũng như dây đàn vậy. Căng quá thì mình đứt. Chùng quá thì mình đục đi. Con hãy lên dây cho chính mình, vừa đúng như ngày xưa con lên dây cho đàn.

Hít vào. Thở ra.

Người ta kể rằng, từ hôm ấy, Sona tập khác đi. Vẫn chăm, nhưng biết nghỉ. Vẫn đi, nhưng đi theo nhịp hơi thở. Chàng ngủ đủ, ăn đủ, và lắng nghe đôi chân của mình. Tiếng bước chân của chàng trên lối mòn cũng đổi khác: không còn dồn dập, mà chậm, đều, như một khúc đàn được gảy đúng nhịp. Và chính khi thôi ép mình, chàng mới đi được tới nơi chàng muốn tới.

Hít vào. Thở ra.

Chuyện kể tới đây là hết. Một cây đàn, mấy sợi dây, và một bàn tay biết lắng nghe tiếng của dây.

Thân thể bạn hôm nay cũng là một cây đàn. Có ngày dây căng, vì ngủ ít, vì việc nhiều, vì lòng còn vướng một chuyện. Có ngày dây chùng, vì mệt, vì uể oải, vì buồn. Không ngày nào giống ngày nào. Người chơi đàn giỏi không lên dây theo hôm qua. Họ lên dây theo hôm nay.

Vậy trước khi tập, mình cùng lên dây một lượt.

Đưa chú ý lên hai vai. Nếu chúng đang nhô lên, đó là dây hơi căng. Hít vào. Thở ra, cho vai hạ xuống, vừa đủ.

Đưa chú ý xuống cột sống. Nếu lưng đang sụp xuống, đó là dây hơi chùng. Hít vào, nâng đỉnh đầu lên một chút, như có sợi chỉ kéo nhẹ. Thở ra, giữ chiều cao ấy, nhưng không gồng.

Đưa chú ý xuống hai chân và hông. Nếu đùi đang siết lại, nới ra. Nếu chân đang hờ hững, đặt hai bàn chân cho chắc xuống sàn. Hít vào. Thở ra.

Đưa chú ý tới bụng. Để bụng mềm. Hít vào, bụng phồng nhẹ. Thở ra, bụng thu về.

Đưa chú ý lên khuôn mặt. Trán phẳng. Mắt mềm. Lưỡi nằm yên. Hít vào. Thở ra.

Bây giờ, tìm nhịp thở vừa đúng của hôm nay. Không hít căng tới tận cùng. Không thở ra rỗng hết. Chỉ vừa.

Hít vào. Dây không căng. Thở ra. Dây không chùng.

Hít vào. Mình tập bằng sức của hôm nay. Thở ra. Không bằng sức của ai khác.

Hít vào. Đi tới chỗ thấy giãn. Thở ra. Dừng trước chỗ thấy đau.

Hít vào. Thở ra.

Trong buổi tập sắp tới, mỗi khi vào một tư thế, bạn có thể hỏi nhỏ: dây của mình bây giờ thế nào. Nếu hơi thở bị nghẹn, bị gấp, đó là dây đang căng quá. Lùi lại một chút. Nếu đầu óc trôi đi đâu mất, thân lơ đãng, đó là dây đang chùng. Quay về với hơi thở. Tiếng đàn hay nhất không đến từ chỗ gồng nhất. Nó đến từ chỗ vừa.

Hít vào. Thở ra.

Câu chuyện lui đi, hơi thở ở lại.

Hít vào. Thở ra.

Một sợi dây, không căng, không chùng.

Hít vào. Thở ra.

Cảm nhận lại cả cơ thể. Bàn chân. Hông. Lưng. Hai tay. Như cây đàn vừa lên dây xong, đang chờ bàn tay chạm vào.

Khẽ cử động các ngón tay, các ngón chân. Xoay nhẹ cổ sang trái, sang phải. Hít một hơi thật đầy. Thở ra thật chậm.

Khi đã sẵn sàng, mở mắt ra.

Bây giờ, mình bắt đầu tập. Không vội, không ép. Chỉ cần lắng nghe tiếng đàn của chính mình, và chơi cho đúng nhịp của hôm nay.