Ăn cháo xong, đi rửa bát

AN VIÊN YOGA

⏱ ~10 phút

Dù bạn đang ở giữa việc gì, hãy đặt nó xuống một lúc. Màn hình, giấy tờ, cốc nước, cứ để yên đó. Chúng sẽ đợi bạn.

Ngồi thẳng lưng. Hai bàn tay nghỉ trên đùi, lòng bàn tay ngửa lên hay úp xuống, tuỳ bạn.

Khép mắt lại, hoặc nhìn xuống một điểm trước mặt.

Hít vào qua mũi. Thở ra qua mũi, chậm. Hít vào. Thở ra. Một lần nữa. Hít vào. Thở ra.

Để đôi mắt nghỉ. Để quai hàm lỏng ra. Để đôi tay buông, như vừa đặt xuống một chiếc túi nặng.

Giữa ngày, mình nghỉ một chút để nghe một câu chuyện rất ngắn, ở một ngôi chùa xa. Ngắn đến mức, nếu kể vội, chỉ cần ba câu. Nhưng hôm nay mình kể chậm.

Hít vào. Thở ra.

Chuyện đến từ Trung Hoa, hơn một nghìn năm trước, về một vị thiền sư già tên là Triệu Châu. Người ta ghi nó lại trong một cuốn sách cổ, và các nhà sư đời sau vẫn đem ra kể cho nhau nghe, những buổi sáng ngồi quanh bếp.

Ngày ấy có một người trẻ, đi bộ từ một vùng rất xa, để tìm tới chùa của thầy Triệu Châu. Anh đi qua bao nhiêu làng, bao nhiêu đèo. Đôi dép rơm mòn vẹt. Trong túi vải chỉ có một bộ áo, một cái bát, và cả một bụng câu hỏi.

Anh nghĩ: tới nơi, mình sẽ được nghe điều gì đó lớn lao lắm. Một lời dạy làm đổi cả đời mình.

Đêm cuối cùng, anh không nghỉ. Anh đi suốt qua con đèo cuối, dưới bầu trời đầy sao. Gió núi lạnh luồn vào ống tay áo. Có tiếng chó sủa xa xa ở một xóm nào đó, rồi im. Chân anh mỏi rã, nhưng lòng thì nôn nao. Gần sáng, anh thấy dưới thung lũng le lói một đốm lửa bếp. Đó là chùa.

Hít vào. Thở ra.

Anh tới chùa lúc trời còn tối, sương xuống ướt cả vai áo. Tiếng chuông đầu ngày vừa đánh. Trong nhà bếp, lửa đã nhóm. Một nồi cháo lớn đang sôi lăn tăn, hơi trắng bốc lên nghi ngút, thơm mùi gạo mới.

Chú tiểu múc cho anh một bát. Bát gỗ, đã sờn ở miệng. Cháo trắng, nóng, rắc thêm một nhúm muối vừng.

Anh ngồi xuống chiếc ghế dài trong bếp, hai tay ôm bát cháo. Hơi ấm truyền vào lòng bàn tay, chạy lên cổ tay, lên khuỷu tay.

Hít vào. Thở ra.

Bạn hãy cảm nhận đôi bàn tay của mình lúc này. Thử khum hai lòng bàn tay lại, như đang ôm một bát cháo nóng. Cảm nhận chút hơi ấm của chính da thịt mình đọng lại trong lòng tay.

Hít vào, đón lấy hơi ấm ấy. Thở ra, để hai tay mềm ra.

Nhưng người trẻ ăn vội. Anh húp từng thìa thật nhanh, vừa ăn vừa nhẩm lại những câu định thưa với thầy. Câu nào hỏi trước, câu nào hỏi sau. Bát cháo hết lúc nào, anh cũng không hay. Cháo ngọt hay nhạt, anh cũng không nhớ.

Rồi anh đứng dậy, sửa lại vạt áo, đi lên gian nhà nơi thầy Triệu Châu ngồi.

Gian nhà ấy đơn sơ lắm. Một chiếc phản gỗ, một tấm chiếu, một ấm nước đã nguội. Ngoài hiên, một cây cổ thụ rủ bóng xuống khoảng sân vừa quét. Thầy đã già lắm rồi. Tóc bạc, mắt hiền, ngồi trên chiếc phản.

Anh cúi lạy, rồi thưa: con mới tới chùa, xin thầy chỉ dạy cho con.

Thầy nhìn anh một lúc. Rồi hỏi: ăn cháo chưa?

Anh hơi ngạc nhiên. Thưa: dạ, con ăn rồi.

Thầy nói: vậy thì đi rửa bát đi.

Hít vào. Thở ra.

Thế thôi. Không có lời dạy nào khác.

Người trẻ đứng đó một lúc. Có lẽ anh chờ thêm một câu nữa. Nhưng gian nhà đã lặng. Ngoài sân, mấy con chim sẻ đang nhặt hạt.

Thế là anh quay về nhà bếp.

Hít vào. Thở ra.

Cạnh bếp có một cái chum sành đựng nước. Anh múc một gáo, đổ vào chậu. Chú tiểu chế thêm nửa gáo nước nóng từ ấm trên bếp. Nước trong chậu ấm vừa tay, bốc hơi mờ mờ.

Anh nhúng cái bát gỗ vào nước. Những hạt cháo còn dính ở thành bát mềm ra. Anh cầm nắm xơ mướp, kỳ nhẹ một vòng quanh miệng bát. Rồi một vòng trong lòng bát. Rồi lật lại, kỳ đáy bát.

Nước chảy qua kẽ ngón tay. Ấm.

Anh tráng bát bằng nước lạnh. Buốt đầu ngón tay một chút, rồi thôi.

Anh lấy tấm khăn vải, lau khô. Lau miệng bát. Lau lòng bát. Lau đáy bát.

Rồi úp bát lên giá, cạnh những cái bát khác. Một tiếng cạch khẽ, gỗ chạm gỗ.

Hít vào. Thở ra.

Chú tiểu thấy vậy, lặng lẽ bê tới cả một chồng bát của các thầy vừa ăn xong. Người trẻ không nói gì. Anh nhúng tiếp.

Cái bát thứ hai. Kỳ một vòng. Tráng nước. Lau khô. Úp xuống. Cái bát thứ ba. Cái thứ tư. Cái thứ năm.

Kỳ một vòng, anh hít vào. Tráng nước, anh thở ra. Không biết từ lúc nào, đôi tay và hơi thở đã đi cùng một nhịp.

Hít vào. Thở ra.

Bạn hãy đưa chú ý xuống hai bàn chân. Hình dung chúng đang đứng trên nền đất nện của gian bếp ấy, mát lạnh, hơi ẩm. Rồi cảm nhận chúng ở đây, lúc này, trên sàn nhà của bạn. Hít vào, cảm nhận gót chân. Thở ra, để cả bàn chân nghỉ xuống.

Hít vào. Thở ra.

Lúc úp cái bát xuống, có một điều gì đó trong anh lặng đi. Những câu hỏi mang theo suốt dọc đường, không biết từ lúc nào, đã thôi kêu. Chỉ còn hơi ấm trên tay. Tiếng nước nhỏ giọt từ giá bát. Mùi khói bếp. Tiếng chim ngoài sân.

Sách cũ kể rằng, nghe câu ấy, người trẻ bỗng hiểu ra. Hiểu ra điều gì thì sách không nói. Có lẽ cũng chẳng cần nói.

Hít vào. Thở ra.

Câu chuyện ấy không bảo rằng việc lớn không quan trọng. Nó chỉ nhắc rằng, đời mình không diễn ra ở một nơi xa nào đó, sau một lời dạy lớn lao nào đó. Nó diễn ra ở đây. Ở bát cháo vừa ăn xong. Ở cái bát đang chờ được rửa.

Người trẻ ấy đã đi cả nghìn dặm để tìm một điều lớn lao. Còn điều anh tìm thấy, lại nằm trong một cái chậu nước ấm, ngay cạnh bếp.

Có lẽ hôm nay bạn cũng đã có lúc ăn trưa mà đầu nghĩ tới chiều. Rửa tay mà lòng ở cuộc họp. Đi trên đường mà người ở trong điện thoại. Ai cũng thế cả. Không có gì phải trách.

Hãy thử nhớ lại một lần, dù rất ngắn, bạn đã làm một việc nhỏ bằng trọn cả người. Tưới một chậu cây. Gấp một chiếc áo. Pha một ấm trà. Lúc đó trong lòng thế nào? Nếu chưa nghĩ ra, cứ thở thôi. Lúc này đây cũng là một lúc như thế.

Hít vào. Thở ra.

Bây giờ, mình cùng thở theo vài câu, như lời thầy Triệu Châu, nhưng bằng việc của chính bạn.

Hít vào. Bát cháo đã ăn xong. Thở ra. Bây giờ, đi rửa bát.

Hít vào. Việc vừa rồi đã xong. Thở ra. Bây giờ, chỉ việc này.

Hít vào. Biết mình đang hít vào. Thở ra. Biết mình đang thở ra.

Hít vào. Nước ấm trên tay. Thở ra. Cái bát úp lên giá.

Hít vào. Việc tiếp theo chưa tới. Thở ra. Nó sẽ đợi mình.

Bây giờ, chỉ thở.

Hít vào. Thở ra.

Hít vào. Thở ra.

Một bát cháo. Một gáo nước. Một tiếng gỗ chạm gỗ.

Hít vào. Thở ra.

Từ từ, mở hai bàn tay ra, xoè rộng các ngón, rồi khép lại. Xoa hai lòng bàn tay vào nhau cho ấm lên, như vừa nhúng tay vào chậu nước ấm.

Hít một hơi sâu. Thở ra nhẹ nhàng.

Rồi nhẹ nhàng mở mắt, theo nhịp của bạn.

Việc tiếp theo trong ngày của bạn là gì? Một lá thư, một cuộc gọi, hay một bữa ăn? Dù là gì, hãy làm nó như rửa một cái bát. Từng vòng. Ấm tay. Rồi úp xuống, và đi tiếp. Nếu nó là một việc lớn, cũng chỉ cần bắt đầu bằng vòng kỳ đầu tiên.