Nồi bánh chưng canh suốt đêm

AN VIÊN YOGA

⏱ ~10 phút

Bạn hãy ngồi xuống, ở một chỗ thật vững. Đặt hai bàn tay lên đùi, ngửa lòng bàn tay lên, như đang đỡ một thứ gì đó nhỏ mà quý.

Nếu thấy dễ chịu, khép mắt lại.

Hít vào qua mũi, chậm. Thở ra qua miệng, dài hơn một chút. Hít vào. Thở ra.

Để vầng trán giãn ra. Để hai hàm răng hở nhau một chút. Để hai vai rơi xuống, như người vừa đặt được gánh nặng xuống đất.

Hôm nay mình vừa thở, vừa nghe một câu chuyện. Một câu chuyện có lẽ bạn đã nghe từ hồi còn đi học. Nhưng lần này mình kể chậm hơn, để bạn ngửi được mùi lá, nghe được tiếng lửa.

Hít vào. Thở ra.

Chuyện này là của người Việt mình, có từ thuở các vua Hùng. Mấy trăm năm trước, người xưa đã chép nó vào sách. Còn ông bà mình thì kể lại mỗi khi Tết đến, lúc cả nhà ngồi quanh nồi bánh.

Ngày xưa, vua Hùng đã già. Ông có nhiều người con trai, và ông muốn chọn một người để trao lại đất nước. Một hôm, vua gọi các con lại và nói: sắp tới ngày đầu năm, ai tìm được lễ vật dâng tổ tiên vừa ý ta nhất, ta sẽ truyền ngôi cho người ấy.

Các hoàng tử chia nhau đi khắp nơi. Người lên rừng tìm thú lạ. Người xuống biển tìm ngọc trai, tìm cá quý. Ai cũng muốn mang về thứ hiếm nhất, đắt nhất.

Hít vào. Thở ra.

Trong các anh em, có một người tên là Lang Liêu, con thứ mười tám. Nhà chàng không giàu. Chàng không có ngựa, không có người hầu để sai đi xa. Hằng ngày, chàng chỉ quen ra đồng cày ruộng, trồng lúa, trồng khoai.

Lang Liêu ngồi ở hiên nhà, nhìn ra cánh đồng, lòng nặng trĩu. Chàng biết mình chẳng thể tìm được thứ gì quý như các anh.

Có lẽ bạn cũng từng ngồi như thế. Nhìn quanh, thấy người ta có nhiều thứ quá, còn trong tay mình thì chẳng có gì đáng kể. Nếu cảm giác ấy có ghé qua, cứ để nó ngồi đây một chút, rồi thở ra.

Hít vào. Thở ra.

Đêm ấy, Lang Liêu nằm mơ. Trong mơ, có một người hiền hậu đến bên giường, bảo chàng rằng: dưới gầm trời này, chẳng có gì quý hơn hạt gạo. Gạo nuôi người ta lớn lên, ăn cả đời không chán. Con hãy lấy gạo làm bánh. Một thứ bánh vuông, giống như mặt đất. Một thứ bánh tròn, giống như bầu trời.

Chàng tỉnh dậy. Ngoài trời còn tối. Gà chưa gáy.

Hít vào. Thở ra.

Sáng hôm ấy, Lang Liêu chọn những hạt nếp trắng nhất, mẩy nhất trong bồ. Chàng đổ gạo ra nong, nhặt từng hạt lép. Rồi chàng vo gạo bằng nước giếng. Nước giếng mát lạnh. Những hạt gạo trôi qua kẽ tay, kêu lạo xạo, nước đục dần như sữa.

Bạn hãy cảm nhận đôi bàn tay mình lúc này, đang ngửa trên đùi. Thử tưởng tượng chúng đang ngâm trong một chậu nước mát, có những hạt gạo nhỏ lăn qua lòng bàn tay. Mát. Mịn. Lạo xạo.

Hít vào. Thở ra.

Chàng ngâm đậu xanh, đãi sạch vỏ, đồ lên cho bùi. Chàng thái thịt thành từng miếng, rắc chút muối, chút hạt tiêu. Rồi chàng ra vườn cắt lá dong. Lá dong to bản, xanh thẫm, có mùi hăng hăng của cây vườn. Chàng rửa từng chiếc lá, lau khô, xếp thành chồng.

Rồi chàng ngồi xuống, bắt đầu gói.

Một lớp lá. Một lớp gạo. Một lớp đậu. Một miếng thịt ở giữa. Lại một lớp đậu. Lại một lớp gạo.

Gấp lá lại, cho vuông vức như một thửa ruộng. Buộc lạt, chặt tay.

Chiếc thứ nhất. Chiếc thứ hai. Chiếc thứ ba. Chàng không vội. Mỗi chiếc bánh nằm trong tay chàng, nặng và chắc, như một nắm đất.

Hít vào. Thở ra.

Bây giờ, bạn hãy cảm nhận chỗ mình đang ngồi. Thân thể bạn cũng nặng và chắc như chiếc bánh ấy, đang được mặt đất đỡ lấy, giữ lấy. Hít vào, cảm nhận sức nặng ấy. Thở ra, để nó lún xuống thêm một chút.

Chiều xuống, Lang Liêu xếp bánh vào một cái nồi thật to, đổ nước ngập bánh, rồi nhóm lửa. Củi khô cháy lách tách. Khói bay lên mái tranh, thơm mùi rơm.

Bánh phải luộc suốt một đêm mới chín. Nên chàng ngồi bên bếp canh lửa, cả đêm không ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Đêm dài lắm. Ngoài trời lạnh, sương xuống ướt cả bờ rào. Còn trong bếp, hơi ấm toả ra từ đống lửa, phả vào mặt, vào hai đầu gối. Nước trong nồi sôi lục bục. Thỉnh thoảng chàng lại đẩy thêm một thanh củi, châm thêm một gáo nước. Mùi lá dong chín dần lan khắp gian nhà, ngai ngái, thơm thơm.

Có lẽ bạn cũng từng ngồi canh nồi bánh chưng một đêm cuối năm. Hoặc từng thấy ông bà, cha mẹ ngồi như thế. Ánh lửa đỏ trên mặt người thân. Tiếng nước sôi đều đều.

Hít vào, đón hơi ấm ấy vào lồng ngực. Thở ra, để nó lan xuống bụng, ấm như một bếp lửa nhỏ.

Hít vào. Thở ra.

Gần sáng thì bánh chín. Chàng vớt bánh ra, xếp lên mặt phản, lấy tấm gỗ đè lên cho bánh ráo nước, cho chặt.

Còn lại một ít xôi, chàng cho vào cối, giã thật nhuyễn, rồi nặn thành những chiếc bánh tròn, trắng muốt, mềm dẻo. Tròn như vòm trời trên đầu.

Bánh vuông là đất. Bánh tròn là trời. Ở giữa là con người, với đôi bàn tay đã làm ra hạt gạo.

Hít vào. Thở ra.

Ngày đầu năm, các hoàng tử lần lượt mang lễ vật lên. Nào là sơn hào, nào là hải vị, bày kín cả mâm. Vua nhìn qua, gật đầu, rồi đi tiếp.

Đến lượt Lang Liêu, chàng chỉ dâng lên mấy chiếc bánh gói lá xanh, và mấy chiếc bánh tròn trắng. Có người khẽ cười.

Vua dừng lại. Ông hỏi chàng làm bánh này thế nào. Lang Liêu kể lại giấc mơ, kể chuyện vo gạo, gói lá, ngồi canh lửa suốt đêm.

Vua cầm một miếng bánh lên ăn. Ông ăn chậm. Rồi ông ngồi im một lúc lâu.

Rồi ông nói: đây mới là thứ quý nhất. Thứ mà nhà nào trong nước cũng làm được, ai cũng ăn được, và ăn rồi thì nhớ tới trời đất, nhớ tới cha mẹ.

Năm ấy, vua truyền ngôi cho Lang Liêu. Và từ đó, mỗi khi Tết đến, nhà nào cũng gói bánh chưng, giã bánh giầy.

Hít vào. Thở ra.

Câu chuyện chỉ có vậy. Lang Liêu không thắng vì giỏi hơn ai. Chàng chỉ mang đến thứ mình có thật, gói bằng cả tấm lòng. Và hoá ra, những thứ giản dị nhất lại là những thứ nuôi mình lâu nhất.

Bây giờ, bạn hãy nhớ tới một thứ giản dị đang nuôi mình mỗi ngày. Bát cơm trưa nay. Cốc nước trên bàn. Một người đã nấu cho bạn ăn, hay một người đã trồng ra hạt gạo mà bạn chưa từng gặp mặt.

Nếu không nhớ ra điều gì, cũng không sao. Hơi thở này cũng là một thứ giản dị đang nuôi bạn, ngay bây giờ.

Hít vào. Thở ra.

Mình cùng nói thầm vài lời cảm ơn, theo nhịp thở.

Hít vào. Cảm ơn hạt gạo. Thở ra. Cảm ơn người đã cấy, đã gặt.

Hít vào. Cảm ơn chiếc lá xanh. Thở ra. Cảm ơn mảnh vườn đã cho lá.

Hít vào. Cảm ơn ngọn lửa. Thở ra. Cảm ơn người đã ngồi canh suốt đêm.

Hít vào. Cảm ơn đôi bàn tay mình. Thở ra. Cảm ơn tấm thân này, đã ăn, đã lớn, đã đi tới hôm nay.

Còn lại đây là hơi thở.

Hít vào. Thở ra.

Hít vào. Thở ra.

Một chiếc bánh vuông. Một chiếc bánh tròn. Một bếp lửa đỏ.

Hít vào. Thở ra.

Từ từ, cảm nhận lại hai bàn tay đang ngửa trên đùi. Khép nhẹ các ngón tay lại, như đang cầm một chiếc bánh vừa vớt ra, còn ấm.

Hít một hơi thật sâu. Thở ra thật chậm. Khi đã sẵn sàng, mở mắt.

Lát nữa, khi cầm bát cơm lên, bạn thử ăn miếng đầu tiên chậm hơn một chút. Chỉ một miếng thôi. Để nhớ rằng trong đó có cả trời và đất.