Khúc gỗ bên đường làng

AN VIÊN YOGA

⏱ ~10 phút

Giữa một ngày bận rộn, có khi trong đầu mình ồn ào như con đường làng lúc tan chợ. Người này nói một câu, người kia nói một câu. Mình dừng lại đây một chút nhé.

Ngồi xuống, lưng thẳng vừa phải, như có một sợi chỉ mảnh nhấc nhẹ đỉnh đầu lên. Cằm hơi thu vào. Hai tay đặt yên.

Khép mắt lại, hoặc nhìn xuống.

Hít vào. Thở ra. Hít vào, chậm hơn. Thở ra, dài hơn.

Thả lỏng hai bên thái dương. Thả lỏng phía sau gáy. Để hai tai được nghỉ, không cần nghe ai, ngoài giọng kể này và hơi thở của chính bạn.

Hôm nay mình kể một câu chuyện ngắn, vui vui, mà ông bà mình hay đem ra trêu nhau. Nhưng mình sẽ kể nó theo một cách hiền hơn một chút.

Hít vào. Thở ra.

Ở làng quê Việt Nam, người ta vẫn nói câu đẽo cày giữa đường, mỗi khi thấy một người hễ ai bảo gì cũng nghe theo. Câu nói ấy sinh ra từ một câu chuyện cổ, kể truyền miệng từ lâu lắm rồi, chẳng ai còn nhớ từ bao giờ.

Ngày xưa, ở một làng nọ, có một anh nông dân hiền lành, chăm chỉ. Cái cày cũ của anh đã gãy. Anh dành dụm cả mùa, bán đi mấy thúng thóc, mới mua được một khúc gỗ thật tốt. Gỗ chắc, thớ mịn, cầm lên nặng tay, có mùi thơm của nhựa cây.

Anh vác khúc gỗ ra đầu làng, chỗ con đường lớn có bóng cây mát, ngồi xuống đẽo. Ở đó gió thổi lồng lộng, lại có người qua lại cho vui.

Hít vào. Thở ra.

Anh cầm cái rìu nhỏ, đẽo nhát đầu tiên. Vỏ gỗ bong ra, lộ lớp gỗ trắng ngà. Dăm gỗ bay lả tả xuống đất. Tiếng rìu cốc cốc đều đều.

Bạn hãy cảm nhận đôi bàn tay mình. Tưởng tượng chúng đang cầm một cán rìu nhẵn bóng, mỗi nhát đẽo vừa phải, không mạnh quá, không nhẹ quá. Hít vào khi nhấc tay lên. Thở ra khi tay hạ xuống.

Hít vào. Thở ra.

Một lúc sau, có một ông cụ chống gậy đi ngang. Ông dừng lại, nheo mắt nhìn, rồi bảo: cày phải to, phải cao thế này, mới cày được sâu.

Anh nông dân nghe cũng phải. Anh cảm ơn ông cụ, rồi đẽo cho cái cày cao lên, to ra.

Được một lúc, có một bà gánh rau đi qua. Bà đặt gánh xuống, lau mồ hôi, nhìn khúc gỗ rồi lắc đầu: to thế này thì trâu nào kéo nổi. Cày phải nhỏ, phải thấp, mới nhẹ.

Anh nghe cũng phải. Anh lại đẽo cho nhỏ đi, thấp xuống.

Hít vào. Thở ra.

Đến trưa, anh dừng tay, ngồi tựa gốc cây, mở nắm cơm vợ gói cho. Cơm nguội, muối vừng thơm. Anh vừa ăn vừa nhìn khúc gỗ. Nó đã khác hẳn lúc sáng. Anh cũng không rõ nó đang đẹp lên hay đang xấu đi. Bụng thì no, mà lòng cứ lấn cấn.

Hai vai anh mỏi nhừ vì đẽo cả buổi. Bạn hãy đưa chú ý lên hai vai của mình. Có thể chúng cũng đang mang một chút mỏi của nửa ngày đã qua. Hít vào, nhấc nhẹ hai vai lên phía tai. Thở ra, thả chúng rơi xuống. Một lần nữa. Hít vào, nhấc lên. Thở ra, thả rơi.

Hít vào. Thở ra.

Buổi chiều, người qua đường còn đông hơn buổi sáng. Một chàng trai bảo phải cong thêm. Anh đẽo cho cong. Một bác thợ bảo phải thẳng lại. Anh đẽo cho thẳng. Một cô gái đi chợ về bảo cán cày phải dài cho đỡ cúi. Anh đẽo cho dài. Mấy đứa trẻ chạy qua, chỉ trỏ, cười khúc khích. Rồi một người lái buôn từ miền xa tới, kể rằng ở xứ ông người ta cày bằng voi, cày phải to gấp mấy lần thế này mới đáng.

Anh nghe, gãi đầu. Rồi anh lại đẽo.

Một người nói. Một nhát rìu. Người khác nói. Một nhát rìu nữa. Lại người khác. Lại một nhát nữa.

Hít vào. Thở ra.

Bạn để ý xem, lúc nghe đến đây, đầu bạn có khẽ quay sang trái, quay sang phải theo từng người qua đường không. Cổ có căng lên một chút không. Nếu có, hít vào, và thở ra để cổ mềm xuống. Để đầu trở về chính giữa, nằm cân trên đôi vai.

Hít vào. Thở ra.

Mặt trời ngả dần về tây. Con đường thưa người. Anh nông dân dừng tay, nhìn xuống.

Khúc gỗ tốt ngày nào giờ chỉ còn là một que gỗ nhỏ, cong queo, chẳng ra hình cái cày nào cả. Quanh chân anh, dăm gỗ phủ trắng một khoảng đất.

Anh ngồi im rất lâu. Gió chiều thổi qua, cuốn mấy mảnh dăm lăn lóc trên mặt đường. Một con chim sẻ sà xuống, mổ mổ vào đống dăm, tưởng là hạt thóc, rồi lại bay đi.

Hít vào. Thở ra.

Ngày xưa, người ta kể đến đây là hết, để cười anh. Nhưng hôm nay, mình kể thêm một chút.

Anh nông dân không khóc, cũng không giận ai. Anh cởi chiếc nón lá, cúi xuống, gom từng nắm dăm gỗ bỏ vào nón. Dăm gỗ còn thơm mùi nhựa. Anh cầm theo cả que gỗ nhỏ, rồi thong thả đi về.

Tối ấy, vợ anh lấy dăm gỗ nhóm bếp. Dăm khô bắt lửa rất nhanh, cháy lách tách, khói thơm lan khắp gian bếp. Nồi cơm sôi sớm hơn mọi hôm. Anh ngồi bên bếp, hơ tay, kể cho vợ nghe chuyện cả ngày. Kể xong, chính anh bật cười. Vợ anh cũng cười.

Hít vào. Thở ra.

Sáng hôm sau, anh không ra đầu làng nữa. Anh ra ruộng. Anh đứng giữa ruộng, cúi xuống bốc một nắm đất, bóp thử trong tay. Đất ruộng nhà anh dẻo, nặng, hơi ướt. Anh nhìn con trâu nhà mình, đo bằng mắt xem vai nó cao chừng nào. Anh nhìn đôi tay mình, nhớ lại cái cày cũ cầm vừa tay ra sao.

Bạn hãy cảm nhận hai bàn chân mình, như bàn chân anh đứng giữa ruộng, bùn mát ngập tới mắt cá. Không ai đứng đó thay anh được. Hít vào, cảm nhận lòng bàn chân. Thở ra, để chúng chìm xuống, vững vàng.

Hít vào. Thở ra.

Rồi anh dành dụm thêm một mùa, mua một khúc gỗ khác. Lần này anh mang gỗ về sân nhà, ngồi đẽo bên cạnh thửa ruộng. Thỉnh thoảng có ai góp ý, anh vẫn cảm ơn, vẫn lắng nghe. Rồi anh nhìn lại thửa ruộng, nhìn con trâu, nhìn đôi tay mình, và tự chọn nhát đẽo tiếp theo.

Cái cày năm ấy cày rất êm.

Hít vào. Thở ra.

Lời người khác có khi rất quý. Nhưng chỉ mình mới biết thửa ruộng của mình đất dẻo hay đất cứng, con trâu của mình cao hay thấp. Khi lời bên ngoài nhiều quá, mình có thể dừng tay, về lại với đất của mình.

Bây giờ, bạn thử nhớ lại một lần mình đã sửa đi sửa lại một điều gì đó, chỉ vì sợ người ta chê. Một bộ quần áo. Một câu trả lời. Một kế hoạch. Không cần trách mình. Ai cũng từng có một khúc gỗ như thế. Và dăm gỗ ấy, ít ra, cũng nhóm được một bếp lửa.

Nếu không nhớ ra, không sao. Chỉ cần ở đây với hơi thở.

Hít vào. Thở ra.

Mình cùng thở theo một nhịp đơn giản. Hít vào là lắng nghe. Thở ra là trở về.

Hít vào, mình nghe tiếng bên ngoài. Thở ra, mình về lại với thân mình.

Hít vào, mình cảm ơn người góp ý. Thở ra, mình nhìn lại thửa ruộng của mình.

Hít vào, mình nhận ra điều mình cần. Thở ra, mình chọn nhát đẽo tiếp theo, không vội.

Bây giờ, để mọi lời nói lặng xuống.

Hít vào. Thở ra.

Hít vào. Thở ra.

Một nắm dăm gỗ. Một bếp lửa nhỏ. Một tiếng cười bên nồi cơm.

Hít vào. Thở ra.

Từ từ, đưa chú ý trở lại chỗ ngồi. Cảm nhận đầu mình đang nằm cân giữa hai vai, không nghiêng về phía nào.

Cử động nhẹ các ngón tay. Hít một hơi sâu, thở ra. Mở mắt.

Chiều nay, nếu có thêm nhiều ý kiến đến với bạn, cứ nghe, cứ cảm ơn. Rồi nhớ cúi xuống, sờ thử đất ruộng của mình trước khi đẽo.