Cây lịch già bên đền

AN VIÊN YOGA

⏱ ~10 phút

Bạn hãy ngồi như một cái cây.

Chỗ bạn chạm ghế, chạm sàn, là gốc. Cảm nhận chỗ ấy đang nặng xuống, bám vào đất. Sống lưng là thân cây, dựng lên tự nhiên, không cần gồng. Hai vai và hai cánh tay là những cành lớn, buông xuôi.

Khép mắt lại, nếu bạn thấy an.

Hít vào, từ gốc lên tới ngọn. Thở ra, từ ngọn trở về gốc. Hít vào. Thở ra.

Để vầng trán phẳng lặng. Để đôi mắt nằm yên sau mi. Để quai hàm thả lỏng, như một cành cây không còn ai níu kéo.

Hôm nay mình kể chuyện về một cái cây. Một cái cây mà người thợ giỏi nhất vùng cũng chê là chẳng dùng được vào việc gì.

Hít vào. Thở ra.

Chuyện này đến từ Trung Hoa, từ sách của Trang Tử, người sống cách đây hơn hai nghìn ba trăm năm, rất thích kể những chuyện lạ về cây cỏ và con người. Người ta đọc nó đã nhiều đời, mỗi người hiểu một kiểu.

Ngày xưa, có một bác thợ mộc tên là Thạch. Bác nổi tiếng khắp nơi. Nhìn một thân cây, bác biết ngay nó làm được cột nhà, làm được cửa, hay làm được bàn ghế. Bác có một nhóm học trò, theo bác học nghề.

Một hôm, thầy trò đi ngang một ngôi đền thờ thần đất ở đầu một ngôi làng. Bên cạnh đền có một cây lịch.

Hít vào. Thở ra.

Cây lịch ấy to lắm. To đến nỗi bóng của nó che mát được cả một đàn bò mấy nghìn con. Thân cây phải hàng chục người nắm tay nhau mới ôm hết. Ngọn cây cao vượt cả ngọn đồi bên cạnh. Những cành đầu tiên mọc ra từ chỗ cao gấp mấy lần mái nhà, cành nào cũng to như một cây khác.

Người ta kéo đến xem đông như chợ. Ai cũng ngửa cổ lên mà nhìn, miệng không khép lại được.

Vậy mà bác thợ Thạch không thèm liếc mắt. Bác cứ thế đi thẳng.

Hít vào. Thở ra.

Đám học trò đứng ngắm mãi mới chịu đi. Chúng chạy theo thầy, thở hổn hển, hỏi: từ hồi theo thầy học nghề, chúng con chưa từng thấy cây gỗ nào đẹp như thế. Sao thầy chẳng thèm nhìn.

Bác thợ phẩy tay: thôi, đừng nói nữa. Gỗ ấy chẳng dùng được việc gì. Làm cột thì bị mọt. Làm cửa thì rỉ nhựa. Đóng tủ thì mau hỏng. Đóng bàn ghế thì mau mục. Một cây gỗ vô dụng. Chính vì vô dụng, nên chẳng ai thèm chặt, mới sống được lâu như thế.

Hít vào. Thở ra.

Có khi chính mình cũng nhìn mình như bác thợ nhìn cây lịch. Chỗ này chưa đủ giỏi. Chỗ kia chưa đủ nhanh. Làm cái này không xong, làm cái kia không tới. Nếu những lời ấy đang vang lên trong bạn, cứ để nó vang một chút. Rồi thở ra, thật dài.

Hít vào. Thở ra.

Đêm ấy, thầy trò nghỉ lại ở một quán trọ gần đó. Quán nhỏ, vách nứa, thoang thoảng mùi khói bếp và mùi chè xanh. Bác thợ nằm trên tấm phản gỗ, duỗi đôi chân mỏi sau cả ngày đi bộ. Ngoài kia, dế kêu rả rích. Bác nghĩ tới cây lịch một chút, rồi lắc đầu: to thế mà vô dụng.

Rồi bác ngủ. Và trong giấc ngủ, cây lịch hiện về.

Nó không giận. Giọng nó trầm và chậm, như tiếng gió đi qua một tán lá rất lớn.

Cây lịch nói: ông so ta với những cây có ích phải không. Ông thử nhìn cây lê, cây quýt, cây bưởi xem. Quả vừa chín là bị hái, cành bị bẻ, nhánh bị kéo cong. Chúng vất vả vì chính cái giỏi của mình, nên nhiều cây chưa già đã gãy.

Ta thì khác. Ta đã mong được vô dụng từ lâu lắm rồi. Ta đứng đây qua không biết bao nhiêu mùa. Có những năm người ta vác rìu tới, ngắm nghía, gõ gõ vào thân ta, rồi lắc đầu bỏ đi. Mỗi lần như thế, ta lại có thêm một năm. Một năm để rễ ăn sâu thêm một chút. Một năm để tán lá xoè rộng thêm một chút. Nhờ thế mà ta được yên, được lớn, lớn mãi, cho tới hôm nay.

Hít vào. Thở ra.

Rồi cây lịch nói thêm: ông với ta, ai cũng chỉ là một sinh vật trên đời này. Sao lại phải đo nhau bằng chuyện dùng được vào việc gì.

Bác thợ trong mơ muốn trả lời, mà không biết nói gì. Chỉ thấy bóng cây phủ lên người mình, mát rượi.

Hít vào. Thở ra.

Sáng hôm sau, bác thợ dậy sớm. Bác không gọi học trò. Bác đi một mình, quay lại ngôi đền.

Lần này, bác ngồi xuống dưới gốc cây lịch. Bác đặt bàn tay lên thân cây. Vỏ cây sần sùi, mát lạnh, có lớp rêu xanh mềm ở phía khuất gió. Bác áp tai vào, nghe như có tiếng gió chạy ngầm bên trong thân gỗ.

Bạn hãy thử đặt một bàn tay lên giữa ngực mình. Cảm nhận nhịp lên xuống chậm rãi dưới lòng bàn tay. Cũng có một thứ gì đó đang chạy ngầm bên trong bạn, lặng lẽ, bền bỉ, từ bao nhiêu năm nay. Hít vào, cảm nhận nó. Thở ra, để bàn tay nằm yên đó thêm một lúc.

Hít vào. Thở ra.

Rồi bác ngẩng lên. Và lần đầu tiên, bác nhìn cây lịch thật kỹ.

Bác thấy một bà gánh hàng đặt gánh xuống, ngồi nghỉ, quạt nón phành phạch. Bác thấy mấy đứa trẻ chơi đuổi bắt quanh gốc, cười ầm ĩ. Bác thấy một ông lão trải manh chiếu ngủ trưa, ngáy khò khò. Bác thấy một người đi đường xa dừng lại, uống ngụm nước, lau mồ hôi, rồi ngả lưng vào gốc cây, mắt lim dim. Bác thấy trên cành cao, chim chóc làm tổ, ríu rít suốt cả buổi. Và bác thấy cả chính mình, một người thợ mỏi chân, đang được bóng cây che mát.

Không ai ở đây hỏi cây lịch làm được cột hay làm được cửa. Người ta chỉ biết, đến đây thì được nghỉ.

Lúc bác về tới quán trọ, đám học trò hỏi thầy đi đâu từ sớm. Bác chỉ cười, bảo: đi ngồi nhờ bóng mát của một cái cây vô dụng.

Hít vào. Thở ra.

Bây giờ, bạn hãy cảm nhận lại thân mình như một cái cây.

Gốc rễ là chỗ bạn đang ngồi. Nặng, chắc, bám xuống. Thân cây là sống lưng. Dựng lên, mà vẫn mềm. Tán lá là hai vai, hai cánh tay, khuôn mặt. Buông lơi, rộng ra.

Bạn không cần làm được gì trong lúc này. Bạn chỉ cần có mặt. Và chỉ riêng việc bạn có mặt, có khi đã là bóng mát cho ai đó rồi.

Hít vào. Thở ra.

Câu chuyện là thế. Cây lịch không cố chứng minh mình đáng giá. Nó chỉ lớn lên theo cách của nó. Và hoá ra, chính cách ấy lại cho bao nhiêu người một chỗ nghỉ chân.

Hãy nhớ tới một lần có ai đó thấy dễ chịu chỉ vì bạn ở bên cạnh. Bạn không làm gì đặc biệt. Chỉ ngồi đó, nghe họ nói. Chỉ đi cùng họ một đoạn đường. Chỉ ở trong nhà, để khi họ về, có người.

Chẳng có gì hiện lên cũng không sao cả. Có thể chính lúc này, có người đang yên lòng vì biết bạn vẫn ở đâu đó trên đời.

Hít vào. Thở ra.

Mình thở theo nhịp của cây.

Hít vào, rễ bám sâu xuống đất. Thở ra, thân cây đứng yên.

Hít vào, nhựa sống đi từ gốc lên ngọn. Thở ra, tán lá buông mềm trong gió.

Hít vào, mình là chính mình. Thở ra, không cần chứng minh điều gì.

Hít vào, mình đang có mặt. Thở ra, thế là đã đủ.

Chỉ còn hơi thở, và bóng cây.

Hít vào. Thở ra.

Hít vào. Thở ra.

Một gốc cây lịch. Một bóng mát rộng. Một người thợ ngồi nghỉ dưới tán lá.

Hít vào. Thở ra.

Bây giờ, từ từ cảm nhận lại chỗ ngồi, như cảm nhận gốc rễ của mình. Nhẹ nhàng nhúc nhích các ngón tay, như lá cây khẽ rung.

Hít một hơi đầy. Thở ra chậm. Mở mắt.

Hôm nay, nếu lại nghe thấy giọng nói chê mình chưa đủ, bạn hãy nhớ tới cây lịch già bên đền. Nó chẳng làm được cột, chẳng làm được cửa. Nhưng ai đi qua cũng muốn dừng lại dưới bóng nó.