Nhịp chày và bầu trời
AN VIÊN YOGA
⏱ ~10 phút
🔊 Nghe giọng đọc ngay tại đây · miễn phí
💡 Muốn nhạc nền + nghe khi tắt màn hình + tải offline? Có trong app YogaWay.
Một buổi sáng mới. Bạn hãy ngồi thẳng lưng, ở một chỗ yên. Hai bàn tay đặt lên đùi, lòng bàn tay úp xuống hay ngửa lên, tuỳ bạn.
Hôm nay, mình sẽ thở theo một câu chuyện. Một câu chuyện có tiếng chày giã gạo, và một bầu trời.
Nhắm mắt lại, nếu bạn thấy an.
Hít vào qua mũi. Thở ra qua mũi. Không cần cố. Chỉ để ý xem hơi thở đang đi thế nào. Hít vào. Thở ra.
Có thể sáng nay ngực bạn hơi chật. Có thể hai vai hơi nhô lên, như đang đỡ một cái gì đó. Không sao. Chỉ cần biết vậy.
Hít vào. Thở ra.
Câu chuyện này của người Bagobo, sống trên những sườn núi ở đảo Mindanao, miền nam Philippines. Họ trồng lúa trên nương, và họ đã kể chuyện này cho nhau nghe từ rất lâu, mỗi khi con trẻ hỏi vì sao bầu trời lại ở cao đến thế.
Ngày xưa, xưa lắm, bầu trời không ở xa như bây giờ. Nó ở thấp. Thấp lắm. Thấp tới mức nằm ngay trên ngọn cây, sát trên mái nhà. Người ta đứng trên đồi, giơ tay lên là chạm được vào nó. Trời mát, hơi ẩm, mềm như một tấm vải căng.
Hít vào. Thở ra.
Hãy cảm nhận khoảng không ngay trên đỉnh đầu bạn lúc này. Có thể là trần nhà, có thể là bầu trời. Rồi hãy tưởng tượng nó hạ thấp xuống, gần đầu mình, gần vai mình. Ở dưới một bầu trời như thế, người ta không dám vươn vai. Không dám thở thật sâu. Lúc nào cũng hơi cúi đầu.
Hít vào. Thở ra.
Trong một ngôi làng trên sườn núi, có một người đàn bà. Sáng nào bà cũng dậy từ lúc gà gáy canh tư, khi làng còn tối và sương còn đọng trên mái lá.
Bà ra sân, đổ lúa vào chiếc cối gỗ. Cối làm từ một khúc thân cây lớn, khoét lõm ở giữa, mặt gỗ đã nhẵn bóng vì bao năm giã gạo. Rồi bà cầm cây chày. Chày dài, nặng, làm bằng gỗ cứng, cao hơn cả người bà.
Ở quê mình ngày xưa cũng vậy. Có lẽ bạn còn nhớ, hay từng nghe ông bà kể, tiếng chày giã gạo trong xóm lúc trời chưa sáng. Thình. Thình. Đều như nhịp tim.
Ở các nhà bên cạnh, những người đàn bà khác cũng đã ra sân. Tiếng chày nhà này nối tiếp tiếng chày nhà kia, thình, thình, như cả làng đang cùng thở. Khói bếp bắt đầu bay lên từ những mái lá, mang theo mùi củi ẩm và mùi cơm.
Hít vào. Thở ra.
Người đàn bà nâng chày lên. Rồi để nó rơi xuống cối. Thình.
Nâng lên. Rơi xuống. Thình.
Những hạt lúa trong cối lăn qua lăn lại, vỏ trấu nứt ra, bay lên nhè nhẹ. Mùi lúa mới thơm ngai ngái. Bụi cám bám lên cổ tay bà, mịn như phấn.
Nhưng mỗi lần bà nâng chày lên thật cao, đầu chày lại chạm vào bầu trời. Cộc. Chày khựng lại. Bà phải khom người, giã ngắn tay. Giã ngắn tay thì mỏi vai, mà gạo lâu trắng.
Hít vào. Thở ra.
Bạn hãy để ý xem hơi thở của mình có lúc nào giống thế không. Hơi hít vào đi lên một chút, rồi khựng lại ở đâu đó, giữa ngực. Như đầu chày chạm trời. Không cần sửa. Chỉ để ý thôi.
Hít vào. Thở ra.
Một sáng kia, người đàn bà đặt chày xuống. Bà ngẩng lên nhìn bầu trời, sát ngay trên đầu. Bà không giận. Bà chỉ nói, như nói với một người hàng xóm:
Này trời, trời lên cao một chút được không. Cho tôi giã gạo.
Bầu trời nghe thấy. Nó nhích lên. Một chút thôi. Cao hơn ngọn cây một chút.
Bà nâng chày. Lần này, chày lên cao hơn trước. Thình. Rơi xuống ngọt hơn.
Hít vào. Thở ra.
Bà lại nói: trời lên chút nữa nhé.
Bầu trời lại nhích lên. Bà nâng chày cao hơn nữa. Thình.
Lên chút nữa. Thình. Lên chút nữa. Thình.
Mỗi lần bà nói, bầu trời lại lên. Mỗi lần trời lên, chày lại nâng được cao hơn, rơi xuống sâu hơn, gạo trắng nhanh hơn.
Lên chút nữa. Thình. Lên chút nữa. Thình.
Rồi bầu trời cứ thế đi lên, đi lên mãi. Qua ngọn cây. Qua đỉnh núi. Qua cả những đám mây. Cho tới khi nó ở thật cao, thật xa, xanh và rộng, như bây giờ mình vẫn thấy.
Và giữa mặt đất với bầu trời, mở ra một khoảng không bao la. Đủ cho chim bay. Đủ cho cây mọc cao. Đủ cho người ta đứng thẳng, vươn tay lên, mà không chạm vào đâu cả.
Mấy con gà đang đậu trên cành cây vỗ cánh, bay lên cao hơn mọi ngày. Bọn trẻ trong làng chạy ra sân, ngửa cổ lên nhìn, cười toe. Một đứa giơ hai tay lên thật cao, nhảy lên một cái, mà không còn chạm tới trời nữa. Nó reo lên. Những người đàn bà ở các nhà bên cũng nâng chày cao hơn. Tiếng chày cả làng vang lên, thong thả, sâu, và đều.
Hít vào. Thở ra.
Bây giờ, hãy để chính hơi thở của bạn làm điều đó.
Hít vào, và cảm nhận lồng ngực nhích lên một chút, như bầu trời nhích lên. Thở ra, để hai vai rơi xuống, như chày rơi vào cối.
Hít vào. Ngực rộng thêm. Thở ra. Vai hạ xuống.
Hít vào. Khoảng không trên đỉnh đầu cao thêm. Thở ra. Thân mình yên.
Hít vào. Thở ra.
Sáng hôm ấy, người đàn bà giã xong cối gạo sớm hơn mọi ngày. Bà sàng gạo trên chiếc nia tre. Trấu bay theo gió. Gạo trắng ở lại, nằm trong nia, mát rượi. Bà đứng thẳng lưng, vươn vai, ngẩng đầu lên. Lần đầu tiên, trên đầu bà là cả một trời rộng.
Bà hít một hơi thật sâu. Không khí buổi sáng trên núi tràn vào, mát và thơm mùi lá.
Rồi bà nấu một nồi cơm từ chỗ gạo vừa giã. Hạt cơm trắng, dẻo, bốc khói thơm. Cả nhà ngồi ăn với nhau, trong một buổi sáng rộng rãi.
Người Bagobo kể rằng, từ đó, bầu trời ở trên cao như ta thấy bây giờ. Và người ta có chỗ để thở.
Hít vào. Thở ra.
Tới đây, câu chuyện lặng xuống. Bầu trời không bị ai đẩy đi. Nó được nhờ, và nó nhường.
Bây giờ, mình để câu chuyện ấy chạm vào đời mình một chút.
Có những buổi sáng, bầu trời trong mình cũng ở thấp. Việc phải làm, chuyện phải lo, nằm sát trên đầu. Mình thở ngắn, cúi đầu mà đi, không dám vươn vai.
Những lúc ấy, có lẽ mình không cần vật lộn với nó. Chỉ cần nói nhỏ, như người đàn bà giã gạo: lên cao một chút được không. Rồi thở. Một hơi. Rồi một hơi nữa. Và để ý xem khoảng không có mở ra không, dù chỉ một gang tay.
Có khi chỉ cần ngẩng đầu lên khỏi màn hình điện thoại, nhìn ra cửa sổ, thấy một mảng trời. Thế là trời đã cao thêm một chút.
Nếu sáng nay lòng bạn đã rộng sẵn, thì càng tốt. Cứ ở lại trong khoảng rộng ấy.
Hít vào. Thở ra.
Bây giờ, mình cùng thở theo nhịp chày.
Hít vào, nâng chày lên. Thở ra, chày rơi xuống. Thình.
Hít vào, nâng chày cao hơn. Bầu trời nhích lên. Thở ra, chày rơi xuống. Vai nhẹ đi.
Hít vào, nâng chày lên. Lên chút nữa. Thở ra, chày rơi xuống. Gạo trắng dần.
Hít vào, thật cao. Trời rộng. Thở ra, thật chậm. Thình.
Bây giờ, để hơi thở tự đi.
Hít vào. Thở ra.
Hít vào. Thở ra.
Một cối gạo. Một cây chày. Một bầu trời rộng.
Hít vào. Thở ra.
Từ từ, đan hai bàn tay vào nhau, lật ngửa lòng bàn tay, đẩy lên cao qua đầu. Như đẩy bầu trời lên thêm một chút. Hít vào, duỗi dài. Thở ra, hạ tay xuống, đặt lại lên đùi.
Cử động nhẹ cổ, vai. Khi thấy mình đã về, hãy mở mắt.
Hôm nay, lúc nào thấy trời trong lòng mình hạ thấp, hãy nhớ tiếng chày trong làng núi ấy. Nâng lên. Rơi xuống. Và nói nhỏ: lên cao một chút nữa nào. Tiếng chày ấy có thể đi theo bạn suốt buổi sáng: lúc bước đi, lúc làm việc, lúc ngồi chờ một ai đó.