Đói thì ăn, mệt thì ngủ

AN VIÊN YOGA

⏱ ~15 phút

Nếu trong phòng còn đèn sáng, bạn hãy tắt bớt đi. Chỉ để lại một chút ánh sáng mờ, hoặc để bóng tối vào hẳn.

Nằm xuống. Nằm ngửa, hay nằm nghiêng, theo kiểu bạn vẫn hay ngủ nhất. Kéo chăn lên. Để đầu tìm chỗ lõm quen thuộc trên gối.

Đêm nay không có gì phải học. Không có gì phải nhớ. Chỉ có một câu chuyện, kể thật chậm, để bạn nghe cho tới khi thiếp đi.

Khép mắt lại.

Hít vào qua mũi. Thở ra qua miệng, thật chậm, thật dài. Hít vào. Thở ra. Thêm một lần. Hít vào. Và thở ra, như đặt xuống một gánh nặng.

Bây giờ, để hơi thở tự đi. Nó biết đường.

Gót chân tì xuống nệm. Bắp chân, đùi, nặng dần. Hông và lưng lún nhẹ vào chỗ nằm. Hai cánh tay buông xuôi hai bên.

Hít vào. Thở ra. Ngày hôm nay đã khép lại rồi. Bây giờ là lúc ngủ.

Câu chuyện đêm nay đến từ Trung Hoa, hơn một nghìn hai trăm năm trước. Nó được ghi trong một bộ sách cũ chép lời các thiền sư. Người ta vẫn nhắc đi nhắc lại một câu trong đó, vì nó giản dị quá.

Ngày ấy, ở một vùng núi phía đông nam, có một vị thiền sư tên là Huệ Hải. Người ta hay gọi ông là thầy Đại Châu. Ông sống trong một ngôi chùa nhỏ lưng chừng núi, mái ngói phủ rêu, bốn bề là rừng thông.

Hít vào. Thở ra.

Một buổi chiều, có một người khách leo núi tìm lên chùa. Đó là một vị thầy chuyên giảng giới luật, thuộc lòng rất nhiều sách vở. Ông đã đi bộ từ sáng. Lưng áo đẫm mồ hôi. Túi vải trên vai nặng trĩu những cuộn sách mang theo. Và cái đầu ông còn nặng hơn cả túi, vì đầy những câu hỏi.

Con đường núi quanh co. Đá phủ rêu, trơn. Hai bên, thông reo trong gió, mùi nhựa thông thơm hăng hắc. Thỉnh thoảng có tiếng một con chim gõ kiến, cốc, cốc, rồi im.

Ông leo một đoạn, dừng lại thở. Rồi leo tiếp.

Hít vào. Thở ra.

Bạn cũng đã đi một ngày dài, theo cách của bạn. Có thể không phải leo núi. Nhưng đôi chân đã đứng, đã đi. Đôi vai đã mang. Cái đầu đã nghĩ biết bao điều.

Bây giờ, bạn đã tới nơi rồi. Hãy để hai chân duỗi ra, như người khách vừa đặt chân lên bậc thềm chùa. Để hai vai rơi xuống, như vừa tháo chiếc túi nặng ra khỏi vai.

Hít vào. Thở ra.

Khi người khách tới cổng chùa thì trời đã ngả chiều. Mặt trời đã khuất sau núi, chỉ còn một vệt hồng mỏng ở phía tây. Khói bếp bay lên từ mái nhà sau, thẳng một sợi, rồi tan vào sương.

Thầy Đại Châu đang ở ngoài sân, quét những chiếc lá thông khô. Tiếng chổi tre sột soạt, đều đều. Thấy khách, thầy dựng chổi vào gốc cây, chắp tay chào, rồi mời khách vào nhà dùng cơm.

Hít vào. Thở ra.

Bữa cơm chiều ở chùa núi đơn sơ lắm. Một nồi cơm gạo đỏ. Một đĩa rau rừng luộc. Một bát canh bí, ngọt và trong. Một đĩa dưa muối giòn. Một ấm trà nóng.

Họ ngồi trên tấm chiếu trải dưới nền nhà gỗ. Ngọn đèn dầu cháy leo lét ở góc phòng. Bên ngoài, gió thông thổi qua, xào xạc.

Thầy Đại Châu bưng bát cơm lên, ăn chậm rãi. Từng miếng. Nhai kỹ. Thầy ăn như thể trên đời chỉ có bát cơm ấy.

Người khách cầm đũa, nhưng đầu vẫn bận. Ông gắp miếng rau mà không biết là rau gì. Rồi không nhịn được, ông đặt đũa xuống, hỏi.

Hít vào. Thở ra.

Ông hỏi: thưa thầy, thầy tu hành, có dụng công gì không?

Thầy đáp: có.

Ông hỏi tiếp: vậy thầy dụng công thế nào?

Thầy đáp: đói thì ăn. Mệt thì ngủ.

Người khách ngạc nhiên. Ông nói: thế thì ai mà chẳng vậy. Ai cũng đói thì ăn, mệt thì ngủ cả. Thế có giống thầy không?

Thầy đáp: không giống.

Ông hỏi: sao lại không giống?

Hít vào. Thở ra.

Thầy Đại Châu đặt bát cơm xuống. Rồi chậm rãi nói rằng, người ta lúc ăn thì chẳng chịu ăn, trong đầu đòi hỏi trăm thứ. Lúc ngủ thì chẳng chịu ngủ, trong lòng toan tính nghìn chuyện. Vì thế mà không giống.

Người khách lặng đi. Không hỏi thêm được câu nào nữa.

Hít vào. Thở ra.

Rồi người khách cầm đũa lên lại. Lần này, ông thử ăn như thầy.

Một miếng cơm. Ông nhận ra vị gạo đỏ, hơi bùi, hơi ngọt. Một miếng rau. Ông nhận ra vị đắng nhẹ của rau rừng, rồi chút ngọt hậu. Một thìa canh. Nóng, trong, ấm từ đầu lưỡi xuống tận bụng.

Hít vào. Thở ra.

Bạn hãy đưa chú ý xuống bụng mình. Bữa tối của bạn đã xong từ lúc nào rồi. Cái bụng đang lặng lẽ làm phần việc của nó, không cần bạn giúp.

Đặt một bàn tay lên bụng, nếu bạn thích. Cảm nhận nó phồng lên khi hít vào, lắng xuống khi thở ra. Ấm. Vừa đủ.

Hít vào. Thở ra. Đói thì đã ăn rồi. Bây giờ chỉ còn mệt. Mà mệt thì ngủ.

Ăn xong, chú tiểu dọn mâm, rửa bát bên chum nước sau bếp. Tiếng bát chạm nhau lách cách, rồi im.

Thầy và khách ra ngồi ngoài hiên, mỗi người một chén trà. Trời đã sẫm. Dãy núi phía xa chỉ còn là một đường viền tím thẫm. Đom đóm bắt đầu lập loè trong bụi cây ven sân. Không ai nói gì. Chỉ có tiếng trà rót, và tiếng côn trùng rả rích.

Hít vào. Thở ra.

Rồi chú tiểu bưng ra một chậu gỗ, nước ấm còn bốc hơi, đặt dưới chân khách. Khách cởi đôi dép rơm, nhúng hai bàn chân vào. Nước ấm ôm lấy gót chân, lòng bàn chân, len vào từng kẽ ngón. Cả con dốc núi từ sáng tới chiều như tan ra trong chậu nước ấy.

Hãy để ý tới hai bàn chân của bạn. Hình dung chúng đang ngâm trong chậu nước ấm. Hơi ấm đi lên cổ chân, lên bắp chân. Hít vào, nhận lấy hơi ấm. Thở ra, để hai bàn chân mềm ra, nặng xuống.

Hít vào. Thở ra.

Thầy Đại Châu dẫn khách sang gian phòng bên. Ở đó có một chiếc chõng tre, đã lên nước bóng loáng vì bao nhiêu người khách nằm qua. Trên chõng trải một tấm chiếu cói, một chiếc gối mây, một tấm chăn bông cũ, thơm mùi gió núi.

Thầy chắp tay chúc khách ngủ yên, rồi về phòng mình. Một lát sau, từ phòng bên vọng sang tiếng thở của thầy. Đều. Chậm. Sâu. Thầy đã ngủ rồi.

Hít vào. Thở ra.

Người khách nằm xuống chõng. Tre kêu kẽo kẹt một tiếng, rồi im.

Nhưng ông chưa ngủ được. Trong đầu ông, những ý nghĩ vẫn còn đi lại. Mai xuống núi lúc nào. Bài giảng tuần sau nói gì. Câu trả lời của thầy nghĩa là sao. Ông xoay người sang trái. Rồi sang phải. Chiếc chõng lại kẽo kẹt.

Rồi ông nhớ tới câu của thầy: lúc ngủ thì chẳng chịu ngủ, trong lòng toan tính nghìn chuyện.

Ông bật cười khẽ trong bóng tối. Đúng là mình rồi.

Hít vào. Thở ra.

Có thể đêm nay, bạn cũng đang nằm như người khách ấy. Đầu vẫn còn vài ý nghĩ đi lại. Không sao cả. Ai cũng thế.

Người khách làm thế này. Mỗi ý nghĩ đi qua, ông không đuổi, cũng không giữ. Ông chỉ nói thầm với nó: để mai. Rồi đặt nó xuống, như cất một cuộn sách vào lại trong túi vải.

Mai xuống núi lúc nào. Để mai. Bài giảng tuần sau. Để mai. Câu trả lời của thầy nghĩa là sao. Cũng để mai. Những cuộn sách nặng trong túi. Để mai.

Bạn cũng thử xem. Nếu có một ý nghĩ đang đi lại, hãy nói thầm với nó: để mai. Thở ra, và đặt nó xuống.

Hít vào. Thở ra. Để mai. Hít vào. Thở ra. Để mai.

Rồi người khách nằm yên, lắng nghe đêm trên núi.

Gió thông thổi qua mái ngói, nhỏ dần. Trong bếp, mấy hòn than vùi dưới tro còn hồng, rồi tối dần. Ngọn đèn dầu ở gian giữa, chú tiểu đã thổi tắt. Chỉ còn một sợi khói mỏng bay lên, rồi tan.

Hít vào. Thở ra.

Chú tiểu nằm trên tấm phản trong bếp, cạnh bồ trấu. Chú đã rửa xong bát, đã quét xong bếp. Đói thì chú đã ăn. Giờ mệt, chú ngủ. Ngủ ngay, chẳng nghĩ gì.

Con mèo của chùa cuộn tròn trên đống rơm bên bếp, chiếc đuôi quấn quanh mũi. Ngủ.

Ngoài chuồng, mấy con gà đã lên cành từ lúc chạng vạng, rúc đầu vào cánh. Ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Quả chuông đồng treo dưới mái hiên đứng yên, không một tiếng ngân. Chuông cũng ngủ.

Chiếc chổi tre dựa vào gốc thông, nơi thầy dựng lúc chiều. Chổi ngủ.

Những chiếc lá thông khô đã quét thành đống ở góc sân, nằm im dưới một lớp sương mỏng. Lá ngủ.

Ấm trà trên hiên đã nguội, hai chén úp cạnh nhau. Ngủ. Chậu gỗ úp bên bậc thềm, còn đọng vài giọt nước ấm. Chậu ngủ. Đôi dép rơm của người khách nằm cạnh nhau dưới hiên, mũi dép quay ra sân. Dép ngủ. Đám đom đóm trong bụi cây tắt dần, từng đốm, từng đốm. Ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Rừng thông bốn bề cũng thôi reo. Từng cây, từng cây, đứng lặng trong bóng tối. Con chim gõ kiến đã về, rúc trong hốc cây. Ngủ.

Con suối dưới chân núi vẫn chảy, nhưng tiếng nước nhỏ lại, đều lại, như một người đang thở trong giấc ngủ.

Trên cao, sao lấm tấm, đứng yên, chẳng đi đâu.

Cả ngọn núi ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Và người khách, nằm trên chõng tre, nghe tiếng thở đều của thầy ở phòng bên, nghe tiếng suối dưới xa, nghe tiếng thở của chính mình.

Không còn gì để đòi hỏi. Không còn gì để toan tính.

Mệt thì ngủ.

Lần đầu tiên sau rất nhiều năm, ông chỉ ngủ. Chỉ ngủ thôi.

Hít vào. Thở ra.

Bây giờ, tới lượt bạn. Mỗi chỗ trên cơ thể bạn đã làm việc suốt cả ngày. Chỗ nào mệt, chỗ ấy được ngủ.

Đôi mắt đã nhìn cả ngày. Đôi mắt mệt rồi. Đôi mắt ngủ. Vầng trán đã nhíu lại nhiều lần. Vầng trán mệt rồi. Vầng trán phẳng ra, ngủ. Quai hàm đã nói, đã nhai, đã cắn chặt. Quai hàm mệt rồi. Quai hàm buông, ngủ. Hai tai đã nghe biết bao nhiêu tiếng. Hai tai mệt rồi. Chỉ còn tiếng suối xa. Ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Cái cổ đã đỡ đầu suốt ngày. Cổ mệt rồi. Để gối đỡ thay, cổ ngủ. Hai vai đã mang, đã gánh. Hai vai mệt rồi. Hai vai lún xuống nệm, ngủ. Hai cánh tay, hai bàn tay, đã cầm, đã nắm, đã gõ, đã bưng. Mệt rồi. Từng ngón tay duỗi ra. Ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Lồng ngực đã thở suốt ngày, không nghỉ lúc nào. Lồng ngực vẫn thở, chỉ chậm lại thôi. Ngủ. Cái bụng đã làm xong phần việc của bữa tối. Bụng mềm. Ngủ. Tấm lưng đã đứng thẳng, đã cúi xuống, đã ngồi lâu. Lưng mệt rồi. Lưng giao hết cho tấm nệm. Ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Hai bên hông. Nặng. Ngủ. Hai đùi, hai đầu gối. Ngủ. Hai bắp chân, đã đi biết bao nhiêu bước hôm nay. Ngủ. Hai bàn chân, như đôi chân người khách vừa leo hết con dốc núi. Mệt rồi. Ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Cả người bạn bây giờ là chiếc chõng tre nằm yên trong gian phòng nhỏ, lưng chừng núi.

Đèn đã tắt. Bếp đã nguội. Chuông đứng yên.

Hít vào. Thở ra.

Đói, đã ăn rồi. Mệt, thì ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Những ý nghĩ. Để mai.

Hít vào. Thở ra.

Rừng thông ngủ. Con suối thì thầm. Ngọn núi ngủ.

Hít vào. Thở ra.

Người khách đã ngủ. Và bạn, cũng vậy.

Hít vào. Thở ra.

Chăn ấm. Gối êm. Hơi thở chậm.

Hít vào. Thở ra.

Mệt thì ngủ.

Chỉ ngủ thôi.

Hít vào. Thở ra.